توسعه اجتماعی

توسعه اجتماعی

باورهای علمی و مسئولیت اجتماعی در بحران کرونا: تحلیل رابطه باور به علم و مشارکت در مدیریت بحران (مطالعه دو گروه دانشگاهی و حوزوی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مژگان غفارزاده نمازی 1
محمدحسین اسدی داوودآبادی 2
علی روشنایی 2
1 دانشجو دکتری گروه جامعه شناسی، واحد آشتیان، دانشگاه آزاد اسلامی ،آشتیان، ایران
2 استادیار گروه جامعه‌شناسی، واحد آشتیان، دانشگاه آزاد اسلامی ،آشتیان، ایران
10.22055/qjsd.2026.49822.3079
چکیده
همه‌گیری کووید-۱۹ پیوند میان سواد علمی، اعتماد اجتماعی و اقدام جمعی را برجسته ساخت. این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین باور به علم و مشارکت در مدیریت بحران، با تمرکز بر مقایسه دو جامعه دانشگاهی و حوزوی در ایران انجام شده است. تحقیق به روش پیمایشی و با نمونه‌گیری از ۴۰۰ نفر (۲۰۰ نفر از هر گروه) در سال ۱۳۹۹ صورت گرفت. در این پژوهش از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای با تخصیص متناسب با حجم استفاده شده است؛ بدین صورت که جامعه به دو طبقه (حوزویان و دانشگاهیان) تقسیم شده و از هر طبقه نمونه‌ای هدفمند انتخاب شده است. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه محقق‌ساخته و آلفای کرونباخ آن 894/0 بود. چارچوب نظری پژوهش، تلفیقی از جامعه‌شناسی معرفت مارکس، کارکردگرایی ساختاری پارسونز و اخلاقیات علمی مرتون بود تا تقابل این دو گروه را در زمینه تنش‌های ساختاری جامعه ایران تحلیل کند. یافته‌ها نشان داد که سرمایه فرهنگی در میان دانشگاهیان، رفتارهای مبتنی بر شواهد را تقویت کرده، در حالی‌که حوزویان با تکیه بر سرمایه نمادین دینی، بحران را در چارچوب گفتمان «تقدیر الهی» تفسیر می‌کردند. نتایج همچنین نشان‌دهنده همبستگی مثبت معنادار میان باور به علم و مشارکت در مدیریت بحران در هر دو گروه است، هر چند پایبندی دانشگاهیان به اقدامات علمی بیشتر بود. در عین حال، بینش‌های دینی در میان حوزویان، انگیزه‌های مذهبی (همچون اخلاق دینی) را به‌عنوان مکملی برای مشارکت اجتماعی تقویت می‌کرد.
کلیدواژه‌ها
کووید-۱۹
باور به علم
مسئولیت اجتماعی
مدیریت بحران
جامعه دانشگاهی
جامعه حوزوی
موضوعات

عنوان مقاله English

Scientific Beliefs and Social Responsibility in the Corona Crisis: Analysis of the Relationship between Belief in Science and Participation in Crisis Management (Study of two Academic and Seminary Groups)

نویسندگان English

Mojgan Ghaffarzade Namazi 1
Mohammad Hossein Asadi Davoudabadi 2
Ali Roshanaei 2
1 PhD Student in Sociology, Ashtian Branch, Islamic Azad University, Ashtian, Iran
2 Assistant Professor, Department of Sociology, Ashtian Branch, Islamic Azad University, Ashtian, Iran
چکیده English

scientific literacy, social trust, and collective action. This study aims to examine the relationship between belief in science and participation in crisis management, focusing on a comparative analysis of two groups in Iran: the academic (university) community and the religious (seminary) community. The research was conducted using a survey method with a sample of 400 participants (200 from each group) in 2020. A stratified sampling method with proportional allocation was employed, dividing the population into two strata (seminarians and academics), and a purposive sample was selected from each stratum. Data were collected using a researcher-made questionnaire with a Cronbach's alpha of 0.894. The theoretical framework of the study integrated Marx's sociology of knowledge, Parsons' structural functionalism, and Merton's scientific ethos to analyze the structural tensions between the two groups within Iranian society. Findings revealed that cultural capital among university participants promoted evidence-based behaviors, whereas seminarians, relying on religious symbolic capital, interpreted the crisis through the lens of “divine destiny”. The results also indicated a significant positive correlation between belief in science and participation in crisis management in both groups, although academics demonstrated a stronger commitment to scientific approaches. Meanwhile, religious insights among seminarians reinforced religious motivations (such as ethical values) as complementary factors in promoting social participation.

کلیدواژه‌ها English

COVID-19
Belief in Science
Social Responsibility
Crisis Management
Academic Community
Religious Seminary Community
Bourdieu, P. (2005). Forms of Capital in Social Capital: Trust, Democracy and Development, Azkian Taj Bakhsh, translated by Afshin Khakbaz and Hassan Pouyan, Tehran: Shirazeh Publications. (Persian).
DeFranza, D. & et. al. (2022). “Religious Community Behavior During a Pandemic: How Faith and Altruism Drove Health Compliance”, Psychology of Religion and Spirituality, 14(1), 115–126.
Fazeli, N. (2020). Iranian Corona Ethnography, Corona and Iranian Society, Cultural and Social Aspects (Collection of Articles), Institute for Culture, Arts and Communications. (Persian).
Khaniki, H. (2020). Far from Each Other and Together; A Picture of the Networking of Corona Communications, Corona and Iranian Society, Cultural and Social Aspects (Collection of Articles), Culture, Art and Communication Research Institute. (Persian).
Merton, R.K. (1977). “Insiders and Outsiders a Chapter in the Sociology of Knowledge”, American Journal of Sociolgy,the University of Chicago press, P.38.
Mirzaei, H.; Rahmani, J. (2021). A Look at the Hashtag "We Stay at Home": The Gap Between People's Understanding and the Crisis Headquarters in a Slogan, Essays on the Cultural and Social Aspects of the Coronavirus in Iran, https://www.msrt.ir. (Persian).
Mirzaei, Kh. (2020). “Causes and consequences of the coronavirus pandemic - COVID-19”, Quarterly Journal of Social Impact Assessment, No. 2, May 2020. (Persian).
Moaidfar, S. (2020). Corona: An Opportunity to Construct a Social Issue, Corona and Iranian Society, Cultural and Social Aspects (Collection of Articles), Institute for Culture, Arts and Communications. (Persian).
Mohaddisi Gilvaei, H. (2020). Corona: Some Traditional Religious Beliefs, Corona and Iranian Society, Cultural and Social Aspects (Collection of Articles), Institute for Culture, Arts and Communications. (Persian).
Plohl, N., & Musil, B. (2021). “Modeling compliance with COVID-19 prevention guidelines: The critical role of trust in science”, Psychology, Health & Medicine, 26(1), 1-12. 
Rabbani Khorasgani, A. (2020). Corona from the Perspective of Sociological Elders and Thinkers/The Term Chinese Virus Refers to the History of the Danger of the Yellow Race and Heavy Violence, Isfahan Science and Technology News Agency http://stnews.ir. (Persian).
Rafipour, F. (2010). “The Conflict of Scientific and Religious Rationality in Corona Management: A Case Study of Iran”, Social Sciences Quarterly, 27(3), 51-78. (Persian).
Ranjbar, F. (2021). “Discourse Analysis of Media Exposure to Corona in Iran”, Communications Quarterly, 32(2), pp. 115-136. (Persian).
Salgi, M. (2020). Corona and Iranian Society, Cultural and Social Aspects (Collection of Articles), Institute for Culture, Arts and Communications. (Persian).
Van Der Linden, S. (2022). “The conspiracy effect: Exposure to conspiracy theories reduces intentions to engage in politics and to reduce one's carbon footprint”, Psychological Science, 33(1), 3–14.
World Health Organization (WHO). (2020). “Managing the COVID-19 infodemic: Promoting healthy behaviours and mitigating the harm from misinformation and disinformation”, (WHO Report), (https://www.who.int/news-room/ detail/ 23-09-2020- managing-the-covid-19 -infodemic).
 
توسعه اجتماعی
دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 77
دوره 20، شماره 1، پاییز 1404
پاییز 1404
صفحه 185-208